Spouwmuur navullen: waar 0,55 W/m²K geldt en waar helemaal geen U-eis

De maximale U-waarde van 0,55 W/m²K voor een bestaande spouwmuur met navulling geldt uitsluitend bij een ingrijpende energetische renovatie van een residentieel gebouw, bij bouwaanvragen vanaf 1 januari 2015. Noot 11 bij bijlage VII van het Energiebesluit zegt dat letterlijk. Bij een gewone renovatie geldt er op spouwnavulling helemaal geen maximale U-waarde, en bij niet-residentiële of industriële gebouwen evenmin, ook niet bij een IER.

Dit artikel gaat over woningbouw. Dat is hier geen formaliteit: de eis is in de regelgeving zelf uitdrukkelijk beperkt tot residentiële gebouwen, en dat is uitzonderlijk. De rest van de U-waardentabel maakt geen onderscheid tussen wonen, niet-residentieel en industrie.

Waar 0,55 tegenover 0,24 staat

Spouwnavulling is de enige vorm van na-isolatie met een eigen, soepelere grenswaarde. De andere rijen van vak 4 en van vak 1 werken anders.

Rij 4.1.3 slaat op bestaande spouwmuren met navulling in contact met de buitenomgeving of met een aangrenzende onverwarmde ruimte. Scheidingsconstructies die de scheiding vormen met een aanpalend beschermd volume vallen er uitdrukkelijk buiten. De volledige tabel staat in de U-waardentabel en bij het VEKA op vlaanderen.be.

Wie 0,55 als algemene drempel leest, past dus een eis toe die op zijn dossier misschien niet staat. Bij een gewone renovatie is de werkelijkheid soepeler dan gedacht; bij een IER van een niet-residentieel gebouw is ze strenger, want daar geldt de uitzondering niet.

Hoe de U-waarde berekend wordt

De U-waarde wordt berekend over de totale dikte van de nagevulde gerenoveerde muur, zonder inrekening van een correctiefactor voor de onvolkomenheden van de isolatietechniek. De correctiefactor voor de mechanische bevestigingen die de isolatielaag doorboren, moet slechts eenmaal ingerekend worden. De rekenwaarde van de na-geïsoleerde spouwmuur volgt punt 7.2 van STS 71-1.

Voorwaarde is dat er een bestaande spouw is die achteraf wordt opgevuld. Bij nieuwbouw geldt een andere basis: daar wordt gerekend volgens bijlage 4 en niet volgens punt 3.8 van STS 71-1.

Waarom de eis soepeler is dan 0,24

Hier is voorzichtigheid op zijn plaats. EPB-Pedia geeft de waarde en het toepassingsgebied, maar nergens een motivering waarom de eis soepeler is dan de 0,24 van een nieuwe of buitengeïsoleerde muur. Wie daar een reden bij vertelt, vult iets in dat de bron niet zegt.

Wat de bron wél feitelijk vaststelt, is dat de eis technisch begrensd is. De bestaande spouwbreedte bepaalt de haalbare isolatiedikte, en een spouw die volgens STS 71-1 niet in aanmerking komt voor navulling, wordt beschouwd als een bestaande spouwmuur zonder navulling, zelfs wanneer er toch isolatie in aangebracht zou zijn. Dat is een harde grens, geen beoordelingskwestie.

De valkuil die het duurst uitvalt

Nageïsoleerde buitenmuren met een ontoereikende na-isolatie in de spouw, bijvoorbeeld bij een spouwbreedte kleiner dan 50 mm, worden door bijlage I bij het transmissiereferentiedocument beschouwd als bestaande muren zonder spouwvulling. Zulke muren tellen enkel mee in de noemer van de 75%-toets en niet in de teller. Hetzelfde geldt voor het navullen van een bestaande, deels geïsoleerde spouw.

Wie de spouw laat navullen om net boven de 75% te geraken, schiet daar met een smalle spouw dus niets mee op. De breuk wordt er niet gunstiger op. Laat de spouwbreedte daarom nakijken vóór de bestelling, zeker wanneer de kwalificatie van uw dossier op die toets rust. Wat die toets precies telt, staat in de ingrijpende energetische renovatie en in de 800 m³-grens en de 75%-regel.

Er is trouwens een spiegelbeeld dat vaker in uw voordeel werkt. Muren die langs binnen geïsoleerd worden, tellen wél mee in de teller van de 75%-toets, terwijl er voor die muren helemaal geen maximale U-waarde geldt. Binnenisolatie helpt dus wél om de drempel te halen, zonder eigen prestatie-eis.

De 2%-regel vangt dit niet op

Er bestaat een regeling waarbij ten hoogste 2% van de omhullende scheidingsconstructies mag afwijken van de U-eisen. Die regeling is uitdrukkelijk beperkt tot de rijen 1.1 tot en met 1.6 van vak 1. Na-geïsoleerde constructiedelen komen er niet voor in aanmerking, want die staan in vak 4.

Het praktische gevolg: een spouwnavulling die de 0,55 niet haalt, kan niet met de 2%-regel worden opgevangen. Ook gemene muren met een aangrenzend perceel vallen buiten die 2%, want die staan in vak 2. Zie de 2%-regel voor de gebouwschil.

Waarom een gevulde spouw uw dossier niet alleen in orde brengt

De EPB-berekening kijkt naar meer dan één cijfer. Een gevulde spouw verbetert de U-waarde van de muur, maar de aansluitingen blijven wat ze zijn: dorpels, lateien, de aansluiting met het dak en met de vloerplaat. Bouwknopen en luchtdichtheid wegen mee in het E-peil.

Bij een IER komt daar bovenop een volledig eisenpakket: een maximaal E-peil van E60 per wooneenheid voor een woning, een minimumaandeel hernieuwbare energie van 20 kWh/m² per jaar, en de verplichting om een ventilatiesysteem te plaatsen. De spouwnavulling is daar één maatregel binnen, geen sluitstuk.

Uw bewijs bepaalt wat er in de berekening komt

Dit is het punt waarop dossiers werkelijk mislopen. De verslaggever mag enkel rekenen met wat aantoonbaar is, via een visuele inspectie of via stavingsstukken. Ontbreekt beide, dan valt de berekening terug op de waarde bij ontstentenis.

Voor isolatie is dat bijzonder streng. Voor de dikte en het type van een isolatiemateriaal bestaat er geen waarde bij ontstentenis: dan moet uitgegaan worden van de slechtste situatie, namelijk dat er geen isolatie aanwezig is. Uw spouw is dan wel degelijk gevuld, maar telt in de berekening helemaal niet mee. Kan het VEKA bij controle op basis van het opgeladen dossier niet traceren dat het gerapporteerde product effectief geplaatst is, dan rekent het met de lambdawaarde bij ontstentenis. Zie de waarde bij ontstentenis.

Bewaar daarom drie zaken:

• de factuur van de isolatiewerken, met het adres van het project of het kadastrale nummer erop;
• de technische documentatie van het gebruikte product, met de lambdawaarde;
• foto’s van de uitvoering, zowel een detailfoto als een overzichtsfoto, eenduidig te lokaliseren op het plan.

Een verklaring van de eigenaar, de aannemer, de architect of de installateur heeft geen bewijskracht over kenmerken, eigenschappen of effectieve plaatsing. Dat klinkt streng, maar het is de regel waarop gecontroleerd wordt. Welke stukken wel standhouden, staat in stavingsstukken die wél tellen.

Laat het vooraf nakijken, niet achteraf

Wij vragen de juiste stukken op het moment dat ze nog te verkrijgen zijn, en stemmen de gekozen oplossing af vóór de uitvoering. Bouwt of verbouwt u zelf, bekijk dan wat wij voor particuliere bouwheren doen, of loop de offerte-configurator door: u ziet meteen in welke categorie uw project valt en wat de verslaggeving kost.