Moet elke ruimte verwarmd worden? Onverwarmde slaapkamers in de EPB-berekening

Veel gezinnen verwarmen hun slaapkamers niet, en veel bouwheren vragen zich af of dat wel mag onder EPB. Het antwoord is genuanceerd: de regelgeving verplicht u niet om in elke ruimte een radiator te hangen, maar de EPB-software vult onverwarmde ruimten wel op haar eigen manier in. En die invulling is zelden in uw voordeel.

Dit artikel gaat over woningbouw. De conventies rond energiesectoren gelden ook voor niet-residentiële gebouwen en industrie, maar de ventilatiedebieten die verderop staan zijn residentieel en gelden enkel bij nieuwbouw en ingrijpende energetische renovatie van woningen.

Wat EPB wel en niet oplegt

EPB legt geen eis op die zegt dat elke ruimte een warmteafgiftesysteem moet hebben. Sterker nog, EPB-Pedia voorziet uitdrukkelijk in onverwarmde ruimten, in onverwarmde verdiepingen en zelfs in volledig onverwarmde EPB-eenheden. Er is dus geen boete voor een slaapkamer zonder radiator.

Wat er wel gebeurt, is dat uw gebouw ingedeeld wordt in energiesectoren. Een energiesector bestaat uit ruimten die tot dezelfde ventilatiezone behoren en die door hetzelfde opwekkingstoestel verwarmd en gekoeld worden. Een verdere opsplitsing is nodig zodra er verschillende opwekkingstoestellen zijn. Bij een gewone woning valt de energiesector meestal samen met het volledige beschermd volume. Zodra u ruimten anders behandelt, ontstaan er meerdere sectoren, en dat is precies waar onverwarmde slaapkamers binnenkomen.

De vier gevallen, voor bouwaanvragen vanaf 1 januari 2019

Die laatste regel is de belangrijkste van dit artikel. Een onverwarmde eenheid wordt niet als “verbruikt niets” gerekend, maar als elektrische convectoren in elke ruimte. Dat is de duurste verwarmingsvorm die de rekenmethode kent, en waar er een E-peileis geldt, dus bij nieuwbouw en bij een ingrijpende energetische renovatie, drukt dat zwaar op het resultaat. De regel voor onverwarmde verdiepingen bestaat precies om dat te vermijden: voor bouwaanvragen vanaf 1 januari 2019 mag u een onverwarmde slaapverdieping meenemen met het gelijkvloers, terwijl die verdieping bij aanvragen van vóór 2019 een aparte energiesector zonder ruimteverwarming vormde, waarna de software automatisch elektrische verwarming veronderstelde.

Wat het E-peil precies weegt, staat in E-peil, S-peil en K-peil.

Wachtleidingen tellen als verwarming

Deze conventie verrast bouwheren geregeld. Zijn er in een onverwarmde ruimte al wachtleidingen of andere voorzieningen aangebracht om later een opwekker te plaatsen, dan gaat u er bij de opdeling in energiesectoren van uit dat die ruimte al verwarmd wordt door die opwekker.

EPB-Pedia geeft twee voorbeelden. Een onverwarmd bureau op de eerste verdieping met wachtleidingen voor een radiator die op dezelfde opwekker als het gelijkvloers zal komen: dat bureau gaat mee in de energiesector van het gelijkvloers. Een onverwarmde slaapkamer met wachtleidingen voor een lucht/lucht-warmtepomp: daarvoor maakt u een aparte energiesector aan met een lucht/lucht-warmtepomp als opwekker, en u duidt bij die sector ook aan dat er actieve koeling is.

Dat tweede voorbeeld heeft een staart. Actieve koeling aanduiden werkt door in het E-peil en in de oververhittingsberekening. Wie een wachtleiding voor een split laat voorzien “voor later”, brengt die techniek dus vandaag al in zijn EPB-dossier. Bespreek dat vóór de installateur de leidingen legt.

Nog een gevolg dat niet mag ontbreken: onverwarmde ruimten toewijzen aan een verwarmde energiesector kan de dimensioneringsnota voor die eenheid beïnvloeden. Het onderscheid met de indicatieve warmteverliesberekening op de startverklaring staat in de warmteverliesberekening.

Onverwarmd betekent niet buiten het beschermd volume

Dit is de tweede verwarring, en ze is duurder dan de eerste. Het beschermd volume is het volume van alle ruimten die thermisch afgeschermd worden van de buitenomgeving, van de grond en van alle aangrenzende ruimten die niet tot een beschermd volume behoren. Of er een radiator hangt, staat daar niet in.

Een onverwarmde slaapkamer die binnen de isolatieschil ligt, hoort dus gewoon tot het beschermd volume. Ze valt er alleen buiten als het ontwerpteam beslist dat ze er niet toe behoort. Dan wordt ze een aangrenzende onverwarmde ruimte, een AOR. Een AOR is altijd een bovengrondse constructie; een ondergrondse onverwarmde ruimte beschouwt u als kelder of kruipruimte.

Die beslissing verplaatst uw isolatieschil, met alles erop en eraan:

• de wand, vloer en deur tussen de woning en die ruimte worden scheidingsconstructies met een eigen U-eis, zoals in de tabel met maximale U-waarden;
• de bouwknopen op die overgang moeten ingerekend worden;
• bij de berekening voor verwarming wordt een AOR die u niet in detail ingeeft gelijkgesteld met de buitenomgeving, met temperatuurreductiefactor b gelijk aan 1, terwijl ze wel de bezonning naar de woning belemmert;
• bij koeling en oververhitting geldt het omgekeerde: dan wordt ze gelijkgesteld met de binnenomgeving;
• de interne warmtewinsten in de AOR worden gelijkgesteld aan nul.

In detail inrekenen kan alleen als de AOR aan één energiesector grenst en er geen hygiënische ventilatie tussen de AOR en het beschermd volume loopt. Een slaapkamer die u wel wil blijven ventileren vanuit de woning, komt daar dus niet voor in aanmerking. In de praktijk is een slaapkamer buiten het beschermd volume leggen daarom zelden een goed idee: u wint een onverwarmde ruimte en u koopt er een volledige extra isolatiegrens voor.

Ventilatie volgt de ruimte, niet de radiator

De ventilatie-eisen kijken niet naar verwarming. Bij nieuwbouw en IER van een woning geldt voor een slaapkamer, studeerkamer of speelkamer een nominaal toevoerdebiet van 3,6 m³/h per m² vloeroppervlakte, met een minimum van 25 m³/h. Het debiet mag beperkt worden tot 72 m³/h. Een slaapkamer van 22 m² komt zo op 79,2 m³/h en mag teruggebracht worden tot 72 m³/h.

Daarnaast moet uit elke droge ruimte een doorstroomdebiet van minstens 25 m³/h bij 2 Pa gerealiseerd worden, met een minimale spleet onder de deur van 70 cm². Die eisen gelden voor ruimten binnen het beschermd volume en blijven onverkort gelden voor een slaapkamer zonder radiator. Bij een gewone renovatie liggen de ventilatie-eisen anders en lichter. Het volledige overzicht staat in de debieteisen per ruimte.

Een onverwarmde, wel geventileerde slaapkamer is bouwfysisch trouwens het geval waar condensatie het snelst opduikt: koele oppervlakken plus vochtige lucht uit de rest van de woning. Dat is geen EPB-eis, wel een reden om de deur van zo’n kamer niet permanent dicht te houden.

Ook vakgenoot mijnepb.be behandelt dit onderwerp, op mijnepb.be/verwarming-slaapkamers. De officiële conventies staan bij EPB-Pedia van de Vlaamse overheid.

Beslis dit samen met uw verslaggever, niet met uw installateur

De keuze om slaapkamers onverwarmd te laten is legitiem en komt vaak voor. Ze wordt pas duur wanneer ze in de software terechtkomt zonder dat iemand de indeling in energiesectoren goed heeft gelegd, of wanneer wachtleidingen ongemerkt een tweede opwekker met actieve koeling in uw dossier brengen.

Wij leggen die indeling vast op basis van uw plannen en uw technieken, en tonen u wat elke variant met het E-peil doet voordat er iets besteld is. Wat die begeleiding inhoudt, leest u bij EPB-verslaggeving. Bezorg ons uw plannen via de offertepagina, dan rekenen wij de varianten voor u door.