De ventilatiedebieten per ruimte: 3,6 m³/h per m², met minima en grenzen

Voor woongebouwen bedraagt het minimaal geëiste ontwerpdebiet 3,6 m³ per uur per m² vloeroppervlakte van de ruimte. Die rekenregel geldt bij nieuwbouw en bij een ingrijpende energetische renovatie, per ruimte, en enkel voor ruimten binnen het beschermd volume waarvoor eisen gelden. Bovenop die formule staat per ruimtetype een minimum, en voor de meeste ruimten ook een grens waartoe het debiet beperkt mag worden.

Dit artikel behandelt woningbouw. Voor niet-residentiële en industriële gebouwen geldt een volledig ander stelsel, dat verderop kort aan bod komt.

Wat níét in de rekenregel zit

De hoogte van de ruimte speelt geen rol. Een woonkamer van 40 m² met een vide vraagt hetzelfde debiet als dezelfde woonkamer onder een standaardplafond.

Het aantal personen speelt evenmin een rol. Het residentiële debiet hangt aan de vloeroppervlakte, niet aan de gezinssamenstelling. Precies daarin verschilt woningbouw van niet-residentiële bouw.

Ook niet elke ruimte krijgt een eis. Gangen, trappenhallen, bergruimten, garages, kelders, zolders, dressings, sauna’s, zwembaden en stookplaatsen staan bij de ruimten zonder ventilatie-eisen. En voor de EPB-eenheid “gemeenschappelijk deel” van een appartementsgebouw gelden geen ventilatie-eisen.

De tabel voor woningen

Deze waarden gelden voor de hygiënische ventilatie van residentiële eenheden bij nieuwbouw en IER.

De laatste twee kolommen lezen in twee richtingen. Bij de droge ruimten gaat het om de doorstroom als afvoer uit die ruimte, bij de natte ruimten om de doorstroom als toevoer naar die ruimte.

Hoe de minima en de grenzen samenwerken

Het minimum is een echte ondergrens: daaronder voldoet de voorziening niet. De tweede grens is iets anders. Ze is een toelating om lager te gaan dan de rekenregel oplevert, niet een verplichting om daar te blijven. Vier voorbeelden uit de regelgeving zelf:

• Een woonkamer van 60 m² komt rekenkundig op 216 m³/h en mag beperkt worden tot 150 m³/h.
• Een slaapkamer van 22 m² komt op 79,2 m³/h en mag beperkt worden tot 72 m³/h.
• Een bureau van 6 m² komt op 21,6 m³/h en wordt opgetrokken tot het minimum van 25 m³/h.
• Een badkamer van 5 m² komt op 18 m³/h en wordt opgetrokken tot minstens 50 m³/h.

Wie enkel met de rekenregel werkt en de minima vergeet, dimensioneert dus te laag. Dat gebeurt vooral bij kleine ruimten, waar de formule een getal oplevert dat er redelijk uitziet en toch onder de ondergrens ligt. Bij een open keuken speelt de formule zelfs helemaal niet: daar geldt gewoon minstens 75 m³/h.

De doorstroomopeningen: het onderdeel dat op de werf sneuvelt

Verse lucht komt binnen in de droge ruimten en wordt afgevoerd in de natte ruimten. Daartussen moet de lucht ergens door, via doorstroomopeningen: een spleet onder de binnendeur of een rooster in het deurblad.

De vereiste vrije doorsnede is 70 cm² voor de droge ruimten en voor de badkamer, de was- en droogplaats en de wc. Alleen de doorstroom naar de gesloten keuken vraagt 140 cm², met een doorstroomdebiet van minstens 50 m³/h in plaats van 25 m³/h. De keuken vraagt dus het dubbele van de andere natte ruimten, en dat is een toevoereis in een ruimte die u vooral als afvoerruimte beschouwt.

Dat lijkt detailwerk, maar het is precies het onderdeel dat later verdwijnt. Een deur wordt afgekort volgens plan en daarna komt er een dikke vloerafwerking of een verhoogde dorpel bij. Bij de meting blijkt dan dat het systeem op papier klopt en in de woning niet.

De 2%-regel voor residentiële ventilatie

Per EPB-eenheid mag 2% afgeweken worden van de hygiënische ventilatie-eisen. Die afwijking wordt berekend als de som van het totale geëiste buitenluchttoevoerdebiet en het totale geëiste afvoerdebiet naar buiten, vermenigvuldigd met 0,02. Doorstroomdebieten tellen niet mee in die som. Voor een gemiddelde woning met 450 tot 600 m³/h komt dat neer op 9 tot 12 m³/h speling.

Let op het toepassingsgebied. Deze regel geldt voor bouwaanvragen vanaf 1 januari 2021 en enkel voor residentiële ruimten. Heeft u een woning met een kantoor of een praktijk erin, dan vallen die niet-residentiële ruimten er uitdrukkelijk buiten. De marge is dus kleiner dan het percentage op het eerste gezicht doet vermoeden.

Wat er bij een gewone renovatie geldt

Bij een verbouwing die geen ingrijpende energetische renovatie is, gelden de debieten hierboven niet. Daar bestaat maar één eis: in bestaande droge ruimten waar vensters vervangen of toegevoegd worden, moet toevoer voorzien worden. Dat debiet mag beperkt worden tot 45 m³/h per lopende meter vervangen of toegevoegd venster.

Er gelden bij een verbouwing geen eisen voor de luchtafvoer van ruimten, en geen eisen voor de toevoer van ruimten waar geen vensterwerken gebeuren. Wat dat concreet betekent, staat in nieuwe ramen en toevoerroosters en in ventilatie bij gefaseerd renoveren.

Waarom de tabel niet werkt voor kantoren en scholen

Niet-residentiële en industriële gebouwen volgen een ander stelsel, en dat is geen variant op de tabel hierboven maar een andere grootheid.

Voor ruimten bestemd voor menselijke bezetting geldt een debiet per persoon: 22 m³/h per persoon als roken in de ruimte uitdrukkelijk verboden is, en 43 m³/h per persoon als dat niet uitdrukkelijk verboden is. Het aantal personen wordt bepaald als het maximum van de ontwerpbezetting en een berekende minimumbezetting op basis van het ruimtetype.

Voor ruimten die niet voor menselijke bezetting bestemd zijn geldt een debiet per m²: toiletten 25 m³/h per wc-toestel wanneer het aantal toestellen gekend is en anders 15 m³/h per m², doucheruimten en badkamers 5 m³/h per m² met een minimum van 50 m³/h per ruimte, en alle andere ruimten 1,3 m³/h per m².

Er is nog een verschil dat vaak over het hoofd gezien wordt: bij niet-residentiële en industriële gebouwen bestaat er geen maximumgrens op het ontwerpdebiet. De begrenzingen tot 150, 72 en 75 m³/h zijn een residentiële eigenaardigheid. Vraag dus geen ruimte-per-ruimte vertaling van de woningtabel naar een kantoorproject: dat is een aparte oefening.

Van tabel naar dossier

Deze cijfers komen samen in het ventilatievoorontwerp, dat vóór de start van de werken wordt opgemaakt. Na de werken worden de mechanische debieten gemeten en gaan de resultaten in het ventilatieprestatieverslag en in de EPB-aangifte. Wie die documenten opmaakt en bij welke projecten dat verplicht is, leest u in de ventilatieverslaggever. Welk systeem de debieten levert, staat in systeem A, B, C of D.

Werkt u als architect of studiebureau en wilt u dat rekenwerk uitbesteden, bekijk dan ventilatieverslaggeving of onze mogelijkheden in onderaanneming. Een debiettabel voor uw eigen plannen krijgt u het snelst via de offerte-configurator.