Diffuse ventilatie: waarom kieren en spleten geen ventilatiesysteem zijn

“Mijn huis ventileert vanzelf.” Het is een van de hardnekkigste ideeën in de renovatiepraktijk, en in oude woningen klopte het ook een beetje: door kieren rond ramen, langs de schouw, onder deuren en door een ondichte dakstructuur bewoog er permanent lucht. Die ongecontroleerde luchtbeweging wordt soms diffuse ventilatie genoemd, en de vraag is of ze de EPB-ventilatie-eisen kan invullen.

Het antwoord is nee, en dit artikel legt uit waarom, wat er dan wel telt, en waarom het idee juist in een gerenoveerde woning het meest riskant is.

Dit artikel gaat over woningbouw. Voor niet-residentiële gebouwen en industrie liggen de ventilatie-eisen anders, met debieten op basis van bezetting of gebruiksoppervlakte in plaats van per ruimtetype.

De term zelf komt in de regelgeving niet voor

Eerst de eerlijkheid: “diffuse ventilatie” is geen begrip uit EPB-Pedia. Er is geen definitie, geen pagina en geen rekenmethode onder die naam. Het is vakjargon uit de bouwpraktijk.

Wat EPB-Pedia wel definieert, is infiltratie: de ongecontroleerde doorgang van lucht in een ruimte via lekken in de schil van die ruimte. Dat is precies het verschijnsel waar mensen op doelen. En het woord dat de hele discussie beslecht, staat in die definitie: ongecontroleerd.

Wat de eis werkelijk vraagt

EPB kent twee vormen van ventilatie. Basisventilatie, ook hygiënische ventilatie genoemd, is constant, 24 uur op 24, minimaal en gecontroleerd ventileren. Die vorm is verplicht voor nieuwe gebouwen sinds 2006. Intensieve ventilatie is een grote hoeveelheid lucht verversen op korte termijn, bijvoorbeeld door een venster open te zetten of via de dampkap, en EPB-Pedia noemt dat letterlijk een extraatje, toe te passen wanneer de basisventilatie onvoldoende is.

Voor een goede hygiënische ventilatie heeft het gebouw een ventilatiesysteem A, B, C of D nodig. Bij nieuwbouw en bij een ingrijpende energetische renovatie is een volledig ventilatiesysteem verplicht; bij een gewone renovatie volstaan toe- of afvoervoorzieningen. Welk systeem wat doet, staat in ventilatiesysteem A, B, C of D.

Daarnaast is de eis een debiet per ruimte. Bij nieuwbouw en IER van een woning geldt een minimaal ontwerpdebiet van 3,6 m³/h per m² vloeroppervlakte, met minima en plafonds per ruimtetype, zoals uitgewerkt in de debieteisen per ruimte.

Vier redenen waarom infiltratie die eis niet invult

Daar komt een vijfde bij, en die is financieel. Lekken in de schil worden in de EPB-berekening niet beloond maar bestraft: het warmteverlies door ventilatie omvat uitdrukkelijk zowel het ventilatie- als het infiltratiedebiet dat het beschermd volume binnenkomt. Een woning die op haar kieren rekent, verliest dus energie in het E-peil zonder er één kubieke meter geëist ventilatiedebiet voor terug te krijgen. Hoe de luchtdichtheid gemeten en ingerekend wordt, staat in luchtdichtheid en de blowerdoortest.

Ook het argument “ik zet gewoon een raam open” houdt geen stand. Aanvullende ventilatie door opengaande delen wordt door de rekenmethode wel meegenomen, maar uitsluitend in de oververhittingsindicator, niet in de hygiënische ventilatiedebieten. Ramen openzetten vervangt de geëiste ontwerpdebieten niet.

Waarom het idee net bij renovatie gevaarlijk is

De ironie van diffuse ventilatie is dat het idee ontstaat op het moment dat het ophoudt te werken. Wie een woning na-isoleert, nieuwe ramen plaatst en het dak dichtmaakt, verwijdert precies de lekken waarop de woning tot dan toe leunde. Het vochtprobleem dat daarna opduikt, is geen toeval maar een voorspelbaar gevolg.

De regelgeving anticipeert daarop. Worden bij een verbouwing vensters vervangen of toegevoegd, dan moeten de betrokken droge ruimten voldoen aan het minimaal geëiste ontwerptoevoerdebiet. Dat geldt voor bouwaanvragen vanaf 8 september 2011, voor droge ruimten van woningen. In die ruimten mag het vereiste toevoerdebiet wel beperkt worden tot 45 m³/h per lopende meter vervangen of toegevoegd venster, en tot het ontwerptoevoerdebiet van de ruimte als dat lager ligt. De volledige uitleg staat in nieuwe ramen en toevoerroosters.

Let ook op de gevallen die níét als vervangen tellen: een bestaand venster dat volledig hergebruikt wordt op dezelfde plaats, enkel de beglazing vervangen, of een gerestaureerd oud waardevol venster dat integraal wordt teruggeplaatst. Daar geldt de toevoereis niet, maar het VEKA raadt in die gevallen uitdrukkelijk aan om toch regelbare toevoeropeningen te plaatsen in muren of vensters, of te voorzien in mechanische toevoer. Een aanbeveling, geen eis, en bouwfysisch een verstandige.

Wat wel telt

Bij een verbouwing mag u het ontwerptoevoerdebiet op drie manieren realiseren:

• met regelbare toevoeropeningen in de nieuwe vensters;
• met nieuwe voorzieningen in bestaande scheidingsconstructies van een ruimte met dezelfde bestemming, bijvoorbeeld een rooster in een bestaande muur;
• met bestaande voorzieningen, bijvoorbeeld een reeds aanwezige mechanische toevoer.

Roosters hoeven dus niet per se in het nieuwe raam te zitten. Dat is een reële ontwerpvrijheid voor wie strakke profielen wil zonder zichtbaar rooster: een muurdoorvoer of een mechanische toevoer doet hetzelfde werk. Wat er níét in die lijst staat, is even veelzeggend: een spleet, een kier, een schouw of een niet-luchtdichte aansluiting.

Bij nieuwbouw en IER is de speelruimte kleiner: daar geldt het volledige ontwerptoevoerdebiet zonder de begrenzing per lopende meter, en is een volledig systeem verplicht met toevoer, doorstroom en afvoer.

Ook vakgenoot mijnepb.be behandelt dit onderwerp, op mijnepb.be/diffuse-ventilatie. De officiële uitleg over wat ventileren binnen EPB betekent, staat bij EPB-Pedia van de Vlaamse overheid.

Wat het kost om erop te gokken

Voldoet uw project niet aan de ventilatie-eisen, dan wordt dat bij de EPB-aangifte vastgesteld en volgt er een boete voor de aangifteplichtige, berekend op de omvang van het tekort. Erger is dat het tekort dan meestal niet meer op te lossen valt: de aangifte is na definitieve indiening niet meer aan te passen, en roosters plaatsen in ramen die al besteld en geplaatst zijn, is duurder dan ze meteen mee te bestellen.

De praktische les is dan ook eenvoudig. Bepaal de ventilatievoorzieningen op het moment dat u uw ramen kiest, niet nadat ze geleverd zijn. Wij rekenen de debieten per ruimte door en zeggen u welke roosters of voorzieningen waar nodig zijn, en of uw project onder het kwaliteitskader ventilatie valt. Wat dat inhoudt, leest u op ventilatieverslaggeving.

Staat uw ramenbestelling op het punt te vertrekken, leg ons dan uw plannen voor via de offertepagina. Dat is het goedkoopste moment om deze vraag te stellen.