Nieuwe ramen in een woning? Dan geldt er een toevoereis in die ruimte

Worden bij een verbouwing vensters vervangen of toegevoegd, dan moeten die ruimten voldoen aan de luchttoevoereisen. Bij een woning geldt dat enkel in de droge ruimten: woonkamer, slaapkamer, bureau, speelkamer. De natte ruimten vallen erbuiten. Het vereiste toevoerdebiet mag daarbij beperkt worden tot 45 m³ per uur per lopende meter venster dat vervangen of toegevoegd wordt. Deze regel geldt voor bouwaanvragen vanaf 8 september 2011.

Dit artikel gaat over woningbouw. Bij niet-residentiële gebouwen geldt dezelfde toevoereis maar in alle ruimten waar vensters vervangen worden, dus ook in de natte. Bij de verbouwing van industriegebouwen gelden er helemaal geen ventilatie-eisen.

Waarom de eis er is

Nieuwe ramen sluiten beter dan de oude. De lucht die vroeger ongemerkt via kieren binnenkwam, komt er niet meer in. De regelgeving vraagt daarom dat u die toevoer opnieuw voorziet in de ruimten waar verse lucht hoort binnen te komen.

De eis werkt per ruimte, niet per woning. Vervangt u alleen de ramen aan de straatzijde, dan geldt de verplichting in de ruimten achter die gevel; de slaapkamers achteraan waar u de ramen laat staan, blijven erbuiten. Dat verklaart meteen waarom een offerte van een schrijnwerker de eis zelden vermeldt: hij levert ramen, geen ventilatiedossier.

De regel hangt aan de datum van de vergunningsaanvraag of melding, niet aan de dag waarop de plaatser langskomt. Is uw raamvervanging vergunnings- of meldingsplichtig, dan komt ze in de EPB-regelgeving terecht. Of dat bij uw ingreep zo is, hangt af van de aard van de werken en van uw gemeente. Laat dat nakijken vóór u bestelt.

Hoeveel toevoer er precies nodig is

De omvang van de ingreep ligt vast. In ruimten waar bestaande vensters vervangen worden, mag het vereiste toevoerdebiet beperkt worden tot 45 m³/h per lopende meter venster dat vervangen of toegevoegd wordt. Ligt dat debiet hoger dan het ontwerptoevoerdebiet van de ruimte, dan mag u tot dat ontwerptoevoerdebiet beperken.

Het gevolg is dat de eis meeschaalt met wat u werkelijk doet. Vervangt u maar een deel van de ramen in een kamer, dan daalt het vereiste debiet mee. Laat het daarom uitrekenen op de werkelijke breedte van de te vervangen vensters, en niet op de volledige ruimte, want dat cijfer bepaalt rechtstreeks welk rooster u bestelt.

Deze begrenzing bestaat alleen bij een verbouwing. Bij nieuwbouw en bij een ingrijpende energetische renovatie geldt het volledige ontwerptoevoerdebiet van de ruimte, zonder deze beperking. Ook een uitbreiding of een gedeeltelijke herbouw valt erbuiten: voor de nieuw gecreëerde ruimten gelden daar de nieuwbouweisen. De volledige debiettabel staat in de ventilatiedebieten per ruimte.

Vijf gevallen die niet als “vervangen” tellen

De regelgeving omschrijft nauwkeurig wat als het vervangen van een venster geldt. Vijf situaties vallen er uitdrukkelijk buiten, en dan is er ook geen toevoerverplichting:

• Deuren. Een deur telt niet als venster.
• Dakkoepels en andere transparante openingen in een plat dak of in een dak met een helling kleiner dan 30 graden.
• Een bestaand venster dat volledig hergebruikt wordt op dezelfde plaats.
• Enkel de beglazing vervangen, met behoud van het profiel.
• Een gerestaureerd oud, waardevol venster dat integraal, zonder vervanging van profiel of beglazing, op dezelfde plaats teruggeplaatst wordt.

Dat vierde geval is het meest courante. Wie een bestaand raam laat herglazen, heeft op grond van deze regel geen toevoervoorziening nodig. In al deze gevallen raadt het VEKA wel aan om toch regelbare toevoeropeningen in muren of vensters te plaatsen, of te voorzien in mechanische toevoer.

Er is één geval dat de andere kant op werkt: wordt een venster integraal hergebruikt op een andere plaats in de gevel, dan geldt dat wél als het vervangen of toevoegen van een venster. Gaat het om een droge ruimte, dan is voldoende toevoer verplicht.

Drie manieren om de toevoer te realiseren

De regelgeving legt geen product op. Er zijn drie erkende wegen, elk met een eigen beslismoment.

Regelbare toevoeropeningen in de nieuwe vensters. Een rooster dat in of boven het raamprofiel wordt opgenomen. Dit is de courante oplossing, omdat het rooster mee door de raamfabrikant geleverd en geplaatst wordt. Voorwaarde is wel dat de keuze bij de bestelling valt: nadien is het profiel al op maat gemaakt.

Nieuwe voorzieningen in bestaande scheidingsconstructies, in een ruimte met dezelfde bestemming. Doorgaans een muurrooster. Nuttig wanneer de ramen al besteld zijn, wanneer het profiel geen rooster toelaat, of wanneer u de raamindeling onaangeroerd wilt houden. Er is dan wel een doorboring van de gevel nodig.

Bestaande voorzieningen. Wat er al is, mag meetellen. Het voorbeeld uit de regelgeving is een reeds aanwezige mechanische toevoer. Levert die het vereiste debiet, dan hoeft er niets bij. Roosters hoeven dus niet per se in het nieuwe raam te zitten. Welke systemen er bestaan, staat in systeem A, B, C of D.

Waarvoor bij een verbouwing géén eisen gelden

Drie zaken zijn hier het onthouden waard, omdat ze het werk beperken tot wat werkelijk nodig is. Bij een verbouwing gelden geen eisen voor:

• de luchttoevoer van ruimten waar geen vensters vervangen of toegevoegd worden;
• de luchttoevoer via doorstroom van natte ruimten waar buitenluchttoevoer niet verplicht is, zoals een badkamer of een gang;
• de luchtafvoer van ruimten.

Dat laatste is opvallend: bij een verbouwing is er dus geen verplichting om afvoer te voorzien in de keuken, de badkamer of het toilet. Precies daardoor is een gefaseerde opbouw mogelijk, waarbij u de voorzieningen bij een volgende ingreep vervolledigt tot een volwaardig systeem. Hoe dat werkt, staat in ventilatie bij gefaseerd renoveren.

De twee erfgoeduitzonderingen zijn niet even ruim

Bij een verbouwing gelden de toevoereisen niet voor beschermde gebouwen en voor gebouwen in een beschermd cultuurhistorisch landschap, stads- of dorpsgezicht. Voor beschermde monumenten geldt bij renovatie bovendien een algemene vrijstelling van de ventilatie-eisen.

Voor vastgesteld bouwkundig erfgoed is de vrijstelling een stuk enger. Daar vallen de luchttoevoereisen enkel weg in de ruimten waar alleen ramen vervangen worden die zichtbaar zijn vanaf de openbare weg. Vervangt u in diezelfde ruimte ook een achterraam, dan geldt de eis gewoon. En staat uw pand alleen in een wetenschappelijke inventaris, dan is er geen vrijstelling. Zie EPB bij beschermd erfgoed.

Wat er gebeurt als de toevoer ontbreekt

In het dossier. De ventilatie-eisen zijn EPB-eisen. Worden ze niet gehaald, dan is dat een niet-nageleefde eis, en die komt terecht bij de aangifteplichtige, dus bij u als bouwheer, niet bij de aannemer die de ramen plaatste. In een beleidsevaluatie van 2016 was ventilatie goed voor gemiddeld 84% van alle boetedossiers, meestal doordat enkele ventilatiecomponenten ontbraken. Dat is een historisch cijfer en geen actuele statistiek, maar de aard van de fout is herkenbaar gebleven.

In de woning. Een woning die beter sluit en niet beter ventileert, houdt vocht vast. Dat vocht slaat neer op de koudste plek. Schimmel op een raamdorpel of in een hoek achter een kast is niet altijd een isolatieprobleem; het is vaak vocht dat nergens meer weg kan.

Het herstel is bovendien duurder dan de oorspronkelijke ingreep. Een rooster kiezen bij de bestelling van een raam is een regel op de offerte. Een toevoervoorziening voorzien nadat de ramen geplaatst, gepleisterd en afgewerkt zijn, is een tweede werf.

Wat u vooraf laat nakijken

Vijf vragen volstaan meestal. In welke ruimten worden vensters vervangen of toegevoegd? Zijn dat droge ruimten? Gaat het om het volledige venster of enkel om de beglazing? Is het project vergunnings- of meldingsplichtig? En laat het gekozen raamprofiel een rooster toe?

Kent u die antwoorden vóór de bestelling, dan kost de eis u een keuze. Kent u ze pas na de plaatsing, dan kost ze u een tweede aannemer.

Op de pagina voor particuliere bouwheren leest u hoe wij een renovatiedossier opvolgen, van de eerste inschatting tot de aangifte. Vervangt u binnenkort ramen en twijfelt u of de eis speelt, bereken dan uw richtprijs met de offerte-configurator of neem even contact op voordat u tekent.