CO2 en binnenluchtkwaliteit: wat EPB daarover wel en niet regelt

CO2-meters zijn de voorbije jaren in huiskamers, klaslokalen en kantoren beland, en bouwheren vragen ons geregeld welke waarde hun woning moet halen. Dat is een begrijpelijke vraag met een ongemakkelijk antwoord: de EPB-regelgeving werkt niet met CO2-grenswaarden voor woningen. Ze stuurt op debieten, op kubieke meters lucht per uur, en laat de concentratie in de kamer als uitkomst over aan het gebruik van het gebouw.

Dit artikel is deels voorlichting en deels regelgeving, en we houden die twee uit elkaar. Het gaat over woningbouw. Voor niet-residentiële gebouwen en industrie bestaat er wél een uitgewerkte classificatie van luchtkwaliteit, en die komt verderop aan bod.

Wat EPB oplegt: debiet, niet concentratie

EPB kent twee vormen van ventilatie. Basisventilatie, ook hygiënische ventilatie genoemd, is constant, 24 uur op 24, minimaal en gecontroleerd ventileren. Die vorm is verplicht voor nieuwe gebouwen sinds 2006. Intensieve ventilatie is een grote hoeveelheid lucht verversen op korte termijn, bijvoorbeeld door een venster open te zetten of via de dampkap tijdens het koken. Die tweede vorm wordt toegepast wanneer de basisventilatie onvoldoende is, bij zeer warm weer of bij sterke geuren en dampen.

Belangrijk daarbij: intensieve ventilatie is géén invulling van de basisventilatie-eis. EPB-Pedia noemt het uitdrukkelijk een extraatje bovenop de basisventilatie. Een woning met grote schuiframen voldoet dus niet aan de ventilatie-eisen omdat die ramen open kunnen.

De eis zelf is een debiet. Bij nieuwbouw en ingrijpende energetische renovatie van een woning geldt per ruimte een minimaal ontwerpdebiet van 3,6 m³/h per m² vloeroppervlakte, met minima en plafonds per ruimtetype: een slaapkamer minstens 25 m³/h en te begrenzen tot 72 m³/h, een woonkamer minstens 75 m³/h en te begrenzen tot 150 m³/h. Het debiet houdt geen rekening met de hoogte van de ruimte en staat los van het aantal personen. Het volledige overzicht staat in de debieteisen per ruimte.

Dat laatste verklaart de kloof tussen regelgeving en beleving. Twee personen in een slaapkamer van 12 m² krijgen hetzelfde geëiste debiet als één persoon in dezelfde kamer. De regelgeving dekt een gemiddeld gebruik af; uw CO2-meter meet uw werkelijke gebruik.

Waar CO2 wél in de EPB-regelgeving staat

Op één plaats komt CO2 uitdrukkelijk voor: bij vraagsturing. EPB-Pedia definieert vraagsturing als sturing van de ventilatievraag door bijvoorbeeld CO2-, vocht- of aanwezigheidsdetectie. Een vraaggestuurd systeem is een automatisch regelsysteem dat de nood aan ventilatie detecteert en het debiet daaraan aanpast.

Let goed op wat dat betekent. Vraagsturing zit in de regelgeving als een manier om ventilatieverliezen te beperken, dus als een gunst voor uw E-peil, niet als een eis op luchtkwaliteit. Er staat nergens dat uw sturing bij een bepaalde ppm-waarde moet inschakelen. Wat er wel staat, is hoe de reductiefactor berekend wordt en welke stavingsstukken u nodig hebt om ze in te rekenen. Zonder geldige staving valt u terug op de waarde bij ontstentenis. Dat mechanisme staat in de reductiefactor voor ventilatie.

In de praktijk is dat wel een gelukkig samenvallen van belangen: een CO2-gestuurd systeem ventileert harder wanneer er meer mensen in de ruimte zijn, en zachter wanneer de kamer leeg staat. U koopt het voor uw E-peil en u krijgt er een betere afstemming op werkelijk gebruik bij.

Wat EPB-Pedia niet zegt

Hier zijn we expliciet, want dit is precies het punt waarop veel online informatie over EPB overdrijft.

Dat laatste verdient nadruk, omdat het commercieel het vaakst misbruikt wordt. Er is in EPB-Pedia geen enkele bron waaruit blijkt dat een luchtzuiveringstoestel een EPB-ventilatie-eis kan invullen. Een luchtzuiveraar verplaatst geen lucht naar buiten en voert geen verse buitenlucht aan. Wij gaan daar dieper op in in ventileren, verluchten en de luchtzuiveraar.

Wilt u toch weten welke CO2-waarden binnenshuis als aanvaardbaar gelden, raadpleeg dan het gezondheidsbeleid en de binnenmilieurichtlijnen, niet de EPB-regelgeving. Wij houden ons in dit dossier aan wat EPB-Pedia bevestigt.

De uitzondering: niet-residentiële gebouwen

Voor kantoren, scholen en andere niet-residentiële gebouwen, en voor industrie, bestaat er wel een uitgewerkt luchtkwaliteitskader binnen EPB. Een ruimte bestemd voor menselijke bezetting moet steeds voorzien worden van verse buitenlucht. In een ruimte die niet bestemd is voor menselijke bezetting mag onder voorwaarden doorstroomlucht uit een andere ruimte hergebruikt worden, en dan moet de kwaliteit van die lucht bepaald worden. De luchtkwaliteit wordt daarvoor ingedeeld in klassen, de zogenaamde ETA-klassen, volgens de norm NBN EN 13779:2004, bijlage A.6, afhankelijk van de activiteiten in de ruimte.

Ook daar gaat het dus niet over een maximale CO2-waarde, maar over de vraag of afvoerlucht ergens anders hergebruikt mag worden. Het minimaal geëiste ontwerptoevoerdebiet van een ruimte bestemd voor menselijke bezetting moet altijd met buitenlucht gerealiseerd worden; enkel de bijkomende debieten mogen ingevuld worden met hergebruikte lucht of doorstroomlucht van klasse ETA 1.

Voor woningen ligt dat net anders, en dat is een van de weinige plaatsen waar residentieel soepeler is: bedraagt het totaal mechanisch gerecycleerde debiet uit de slaapkamers en studeerkamers evenveel als nodig is voor de toevoer in de woonkamer, dan mag dat debiet als toevoerdebiet van de leefruimte gebruikt worden. Het moet om mechanische recirculatie gaan. EPB-Pedia beveelt wel aan om ook verse buitenlucht in de leefruimte te brengen: enkel gerecycleerde lucht is niet wenselijk, maar niet verboden.

Wat u praktisch kunt doen

• Kies het systeem bewust. Systeem C en D verschillen sterk in wat ze met de lucht doen, en de keuze bepaalt mee wat vraagsturing bij u kan opleveren. Zie ventilatiesysteem A, B, C of D.
• Laat de debieten meten, niet veronderstellen. Een systeem dat op papier klopt maar nooit ingeregeld werd, levert de gerekende debieten niet. Daarvoor bestaat het ventilatieprestatieverslag.
• Gebruik een CO2-meter als hulpmiddel, niet als bewijsstuk. Een meter vertelt u of uw gebruik en uw instellingen samensporen. Hij vervangt geen prestatiemeting en telt niet mee als EPB-staving.

Ook vakgenoot mijnepb.be behandelt dit onderwerp, op mijnepb.be/co2-metingen-kantoor. De officiële uitleg over vraagsturing staat bij EPB-Pedia van de Vlaamse overheid.

Van gerekend debiet naar gemeten debiet

Het verschil tussen een goed ventilatiedossier en een slecht ventilatiedossier zit niet in de tekening maar in de meting. Bij nieuwbouw van woongebouwen is die meting geregeld via het kwaliteitskader ventilatie, met een ventilatievoorontwerp vooraf en een ventilatieprestatieverslag achteraf. Wanneer dat verplicht is, leest u in wanneer een ventilatieverslaggever verplicht is.

Wij doen die verslaggeving zelf, van voorontwerp tot inregeling en meting. Wat dat inhoudt, staat op ventilatieverslaggeving. Twijfelt u of uw project onder het kwaliteitskader valt, leg ons uw dossier voor via de offertepagina.