Hygiënische ventilatie: waarom uw woning 24 uur op 24 moet ventileren

De B in EPB staat voor binnenklimaat. Dat wordt vaak vergeten, want in de praktijk gaat alle aandacht naar het E-peil. Toch is het ventilatiehoofdstuk geen bijlage bij de energieregels: het is het tegengewicht ervan. Hoe beter u isoleert en hoe luchtdichter u bouwt, hoe minder een gebouw zichzelf nog ventileert, en hoe strikter er dus voorzien moet worden in verse lucht.

Dit artikel is de overkoepelende uitleg over hygiënische ventilatie bij woningbouw. Voor niet-residentiële gebouwen en industrie geldt een volledig aparte set eisen, in bijlage X van het Energiebesluit, met andere debieten en met criteria als vereiste luchtkwaliteit en regelmogelijkheden die bij woningen niet spelen.

Twee vormen van ventileren, en maar één ervan is verplicht

EPB-Pedia onderscheidt twee vormen van ventilatie. Ze worden in gesprekken voortdurend door elkaar gehaald, terwijl er juridisch een wereld van verschil tussen zit.

Basisventilatie is constant, 24 uur op 24, minimaal en gecontroleerd ventileren. Het synoniem daarvoor is hygiënische ventilatie. Twee woorden dragen die definitie:

• continu, omdat een gezond binnenklimaat constante luchtverversing vraagt en niet enkel verversing op specifieke momenten;
• gecontroleerd, omdat u voldoende maar tegelijk niet te véél wilt ventileren. Elke kubieke meter lucht die u binnenbrengt, moet immers opgewarmd worden.

Die vorm van ventilatie is sinds 2006 verplicht voor nieuwe gebouwen.

Intensieve ventilatie is iets anders: een grote hoeveelheid lucht verversen op korte termijn. EPB-Pedia noemt het letterlijk “een extraatje”. U doet dat door een venster of deur open te zetten, of met een dampkap tijdens het koken. Het is bedoeld voor de momenten waarop de basisventilatie tekortschiet: zeer warm weer, sterke geuren, dampen van verf of chemische producten.

Het gevolg voor uw dossier is eenduidig. Een systeem dat u zelf moet aanzetten om te werken, is intensieve ventilatie en dekt de eis op basisventilatie niet af. Wat wel en niet als vervanging telt, staat verder uitgewerkt in ventileren, verluchten en luchtzuiveren.

Waarom de regelgeving hierop staat

De motivering die EPB-Pedia geeft, valt uiteen in twee doelstellingen, en beide zijn gezondheidsdoelstellingen, geen energiedoelstellingen:

• een gezonde luchtkwaliteit: mens en dier hebben voldoende zuurstof nodig, en hinderlijke of schadelijke stoffen mogen zich niet opstapelen in een gebouw;
• de afvoer van vervuilde, vochtige lucht: ventileren voert het vocht af dat vrijkomt bij koken, wassen en douchen, waardoor de kans op geuren en allergieën daalt en condensatie en schimmelvorming op muren vermeden worden.

Die tweede is de reden waarom ventilatieproblemen zich zelden meteen tonen. Een woning met een ondermaats systeem voelt in het eerste jaar prima aan. Het vocht dat er niet uit gaat, komt pas na enkele winters als zwarte plekken in de hoeken terug.

Wat de eisen wel en niet garanderen

Hier staat in de bron een zin die elke eerlijke verslaggever moet doorgeven. De regelgeving bevat geen informatie over het gebruik van ventilatiesystemen en geeft geen garantie op een gezonde luchtkwaliteit. Voldoen aan de opgelegde minimumeisen is uitdrukkelijk geen garantie dat u op elk moment en op elke plaats de gewenste luchtkwaliteit haalt.

Uw ventilatieverslaggeving toont dus aan dat de voorzieningen aanwezig zijn en de gevraagde debieten halen. Ze toont niet aan dat er in uw slaapkamer op een winternacht met de deur dicht en het systeem op de laagste stand voldoende verse lucht is. Dat hangt af van het gebruik, en het is de reden waarom vraaggestuurde systemen in de praktijk vaak beter presteren dan hun papieren voorsprong doet vermoeden.

Waar de eisen op slaan en waar niet

De eisen hangen af van twee assen: de aard van de werken (nieuwbouw en ingrijpende energetische renovatie tegenover gewone renovatie) en de bestemming (residentieel tegenover niet-residentieel en industrie).

Die laatste rij verrast veel bouwheren bij een appartementsproject: op de gemeenschappelijke delen als aparte EPB-eenheid staan geen ventilatie-eisen. Dat betekent uiteraard niet dat een trappenhal zonder enige verluchting een goed idee is, alleen dat EPB er hier niets over oplegt.

Voor woongebouwen hangt het minimaal geëiste ontwerpdebiet af van slechts twee zaken: het type ruimte en de vloeroppervlakte. De rekenregel zelf en de minima en maxima per ruimte staan in de ventilatiedebieten per ruimte.

Welke ruimten eisen krijgen

Binnen een wooneenheid wordt elke ruimte eerst ingedeeld naar type. Pas daarna is duidelijk of er eisen gelden en welke.

Binnen het beschermd volume krijgen eisen:

• droge ruimten: woonkamer, eetkamer, tv-kamer, home cinema, slaapkamer, studeerkamer, speelkamer, logeerkamer, bibliotheek, hobbyruimte, atelier voor niet-professioneel gebruik, naaikamer;
• natte ruimten: keuken of open keuken, kitchenette, badkamer, was- of droogplaats, toilet, douchecel, natte cel;
• de onafgewerkte ruimte.

Binnen het beschermd volume krijgen géén eisen: doorstroomruimten zoals gang, trappenhal en hal; bergruimten; garages; kelders en zolders; gemeenschappelijke gangen, trappenhallen en ruimten die door meerdere wooneenheden gebruikt worden; liftkoker en liftkooi; huisvuilkoker; stookplaats en opstellingsruimte voor verbrandingstoestellen; gasmeterruimte; brandstofopslagplaatsen; de dressing; en een sauna of zwembad dat in de wooneenheid geïntegreerd is.

Buiten het beschermd volume is er in principe geen eis, met één uitzondering: aangrenzende onverwarmde ruimten waaruit lucht wordt getrokken voor de ventilatie van ruimten binnen het beschermd volume.

Twee kanttekeningen. Ruimten zonder EPB-eis kunnen wel aanbevelingen uit de norm NBN D50-001 meekrijgen. En naast de energieprestatieregelgeving kunnen er andere regels gelden, met name voor stookruimten via NBN B61-002. Die moet u ook naleven, ook al zegt EPB er niets over.

Waarop bijlage IX zich baseert

Voor woningbouw staan de eisen in bijlage IX van het Energiebesluit. Die bijlage baseert zich grotendeels op de Belgische ventilatienorm NBN D50-001, en somt de uitzonderingen op die regel uitdrukkelijk op. Voor niet-residentieel en industrie geldt bijlage X, die op Europese normering gebaseerd is. Dat is niet louter een formaliteit: het verklaart waarom u redeneringen uit een kantoordossier niet zomaar op een woning kunt overzetten.

Voor een goede hygiënische ventilatie heeft het gebouw een ventilatiesysteem nodig: A, B, C of D. Welk systeem wanneer past, en waarom u ze binnen één wooneenheid niet mag combineren, staat in systeem A, B, C of D.

Wat u het best als eerste vastlegt

Ventilatie is het hoofdstuk waar herstel achteraf het duurst is. Een vergeten doorstroomopening onder een binnendeur kost bij het ontwerp niets en na de plaatsing van massieve deuren een deurenbestelling. Daarom bestaat het ventilatievoorontwerp, dat vóór de start van de werken moet klaarliggen bij nieuwbouw en IER van woningen; hoe dat eruitziet, leest u in het ventilatievoorontwerp.

De kwaliteit van de uitvoering weegt daarnaast rechtstreeks door in uw E-peil, via de m-factor. Wie niets aanlevert, ziet zijn ventilatieverliezen anderhalf keer zo zwaar ingerekend. Dat mechanisme staat in de reductiefactor ventilatie.

Ook vakgenoot mijnepb.be behandelt dit onderwerp, in een artikel over hygiënische ventilatie.

Wij verzorgen het volledige traject, van voorontwerp tot prestatieverslag, via onze ventilatieverslaggeving. Wilt u weten wat dat voor uw project betekent, loop dan de offerte-configurator door of neem contact op.