Het ventilatievoorontwerp: verplicht vóór de start van de werken

Het kwaliteitskader ventilatie verplicht twee documenten. Het ene komt vóór de werken, het andere na de werken. Het eerste is het ventilatievoorontwerp, kortweg VVO. Het brengt het gekozen ventilatiesysteem en de ruimtelijke impact ervan in kaart, en het moet klaar zijn voordat er een schop de grond in gaat.

Dit gaat over woningbouw, en hier is het toepassingsgebied uitzonderlijk strak. Het kwaliteitskader ventilatie geldt uitsluitend voor nieuwbouw (en gelijkwaardige werken) van woongebouwen en voor ingrijpende energetische renovatie van woongebouwen, met bouwaanvraag vanaf 1 januari 2016. Het geldt niet voor gewone renovaties en niet voor niet-residentiële gebouwen. Bouwt u een kantoor, of renoveert u een woning zonder dat die als IER telt, dan bestaat dit document voor u niet.

Eén uitzondering daarop: worden een EPN-eenheid en een EPW-eenheid volgens de samenvoegregels tot één EPW-eenheid samengevoegd, bijvoorbeeld wonen plus kantoor, dan gelden de eisen voor wonen voor de volledige EPB-eenheid. Het kwaliteitskader is dan ook van toepassing op de niet-residentiële ruimten, en die moeten dus mee in het latere prestatieverslag. Wanneer een renovatie als IER telt, leest u bij ingrijpende energetische renovatie.

Wat erin staat

Het VVO is geen formulier maar een ontwerpstuk. De minimale inhoud is vastgelegd in het verslag van de werkgroep STS ventilatie, en de bedoeling is dat het volgende vastligt voordat er gebouwd wordt:

• het gekozen ventilatiesysteem en de componenten ervan;
• de ruimtelijke impact: de afmetingen van de ventilatie-unit, de leidingdiameters, het leidingtracé en de positie van de ventielen.

Dat lijstje verraadt waar het document echt voor dient. Het VVO maakt integraal deel uit van het gebouwontwerp, zodat de onderlinge interacties tussen het ventilatiesysteem en de bouwkundige aspecten afgetoetst kunnen worden: is er voldoende ruimte voor de kanalen, wat is de impact van het systeem op de ruwbouw, waar komt de unit te staan. Die vragen zijn op plan gratis en op de werf duur.

Er is een tweede voordeel dat vaak onderschat wordt. Doordat de aangifteplichtige vóór de uitvoering betrokken wordt bij de opgelegde prestaties van de ventilatie-installatie, wordt het bijna onmogelijk om op het einde van het project niet aan de ventilatie-eisen te voldoen. Welk systeem in welke woning past, staat in ventilatiesysteem A, B, C of D.

Wie het maakt en wat ermee gebeurt

Vóór de start van de werkzaamheden stelt de aangifteplichtige eerst een ventilatieverslaggever aan. Die maakt het VVO op en laadt het op in de databank van de kwaliteitsorganisatie. Sinds 1 mei 2018 moet het VVO afgeleverd zijn door een erkende kwaliteitsorganisatie.

Het document krijgt daar een code van 20 karakters. Die code is het aanknopingspunt voor de rest van het dossier. De EPB-verslaggever rapporteert in de startverklaring over het opgemaakte VVO en voert in de EPB-software 3G onder meer die code in, samen met de datum van opmaak en de naam van de persoon die het opmaakte. Die gegevens komen op het formulier van de startverklaring terecht.

De ventilatieverslaggever mag dezelfde persoon zijn als de EPB-verslaggever, maar dat hoeft niet. Wat de rol precies inhoudt, leest u bij ventilatieverslaggever verplicht.

Wat er gebeurt als het ontbreekt

Hier past een eerlijk antwoord dat vaak anders wordt voorgesteld: er is momenteel geen sanctie voor de aangifteplichtige als er geen ventilatievoorontwerp is opgemaakt. De startverklaring blijft geldig. U rapporteert er eenvoudigweg in dat er geen VVO is, en u kunt die indienen op de energieprestatiedatabank.

Dat maakt het VVO nog geen vrijblijvend papier. Het advies bij een ontbrekend VVO op het moment van de startverklaring is om eerst in het bouwteam te polsen waarom het er nog niet is, en de opmaak ervan aan te raden. Zijn de werken al gestart, dan is het nog steeds aangewezen om het VVO bij een kwaliteitskader te laten opmaken en het kwaliteitstraject te doorlopen: zo worden de systeemgebonden aspecten alsnog meegenomen in de algemene werfcoördinatie en vermijdt u uitvoeringsproblemen. Wordt het VVO in een latere bouwfase toch opgemaakt, dan kan de startverklaring altijd aangepast en hernieuwd worden.

De grens is duidelijk: zijn de werken al ver gevorderd of afgerond, dan heeft het VVO haar doel gemist en heeft de opmaak ervan nog weinig zin. Een voorontwerp dat het ontwerp niet meer kan sturen, is enkel nog een factuur.

Het verschil met het ventilatieprestatieverslag

Beide documenten horen bij hetzelfde kwaliteitskader, maar ze staan aan tegenovergestelde uiteinden van de werf, en de gevolgen van hun afwezigheid verschillen sterk.

Dat laatste vak is het belangrijkste. Het VPV toetst de afgewerkte installatie aan de prestatiecriteria van de STS-P 73-1 en bevat berekeningen, observaties en metingen: roosters, doorstroomopeningen, gemeten mechanische debieten, de balans, de warmteterugwinning, en daarnaast ook akoestische prestaties en de interactie met andere installaties zoals de verwarming of de dampkap.

Ontbreekt het VPV, dan gaat de EPB-aangifte wel door, maar met vernietigende invoerregels. Alle hygiënische ventilatiedebieten worden op 0,000 m³/h gezet, u rapporteert geen enkele toevoer-, doorstroom- of afvoeropening, en de m-factor wordt ingerekend met de waarde bij ontstentenis van 1,5. Bij een systeem D wordt de warmteterugwinning dan ingerekend via de onbalans tussen de som van de geëiste debieten. Wat die m-factor met uw E-peil doet, staat in de reductiefactor ventilatie.

Kort gezegd: het VVO overslaan kost u geen boete maar wel een slechter gebouw. Het VPV overslaan kost u allebei.

Ook vakgenoot mijnepb.be behandelt dit onderwerp, in ventilatievoorontwerp.

Regel het vóór de aanbesteding

Het VVO hoort samen met de architect en de EPB-verslaggever aan tafel, en het best nog vóór u de technieken aanbesteedt. Een leidingtracé dat pas na de ruwbouw bedacht wordt, eindigt in een verlaagd plafond dat er niet was voorzien, of in een unit die net niet in de berging past.

Wij maken het ventilatievoorontwerp op, laden het op bij de kwaliteitsorganisatie en zorgen dat de code correct in uw startverklaring terechtkomt. Na de werken nemen wij ook het prestatieverslag en de debietmetingen voor onze rekening, zodat beide documenten uit één hand komen en op elkaar aansluiten. Wat dat volledige traject omvat, leest u bij ventilatieverslaggeving.

Wilt u weten wat dat voor uw project kost, loop dan de offerte-configurator door of neem contact op.