Mag een dampkap de ventilatie van uw keuken verzorgen?

Het is een van de meest gestelde vragen op de werf, en een van de duurste om verkeerd te beantwoorden: “We zetten toch een dampkap, is dat niet genoeg voor de keuken?” Het antwoord is in de meeste gevallen nee, maar het is geen absoluut nee. Er is een smalle weg waarlangs het wel kan, en die weg wordt bijna nooit bewandeld omdat men er te laat aan denkt.

Dit artikel gaat over woningbouw: keukens in wooneenheden, waarvoor bijlage IX van het Energiebesluit geldt. Voor keukens in niet-residentiële gebouwen, van een schoolrefter tot een horecakeuken, gelden de eisen van bijlage X en bovendien vaak nog andere regelgeving.

Waarom uw keuken sowieso een eis heeft

Een keuken is in EPB altijd een natte ruimte, en natte ruimten binnen het beschermd volume krijgen een afvoereis. Daar valt niet aan te ontsnappen door de keuken anders te noemen.

Dat laatste is belangrijk, want de grens ligt lager dan veel mensen denken. Een ruimte is een kitchenette vanaf het moment dat er een of meerdere vaste kookplaten aanwezig zijn en u er dus kunt koken. Een kitchenette wordt beschouwd als keuken of open keuken, en moet aan dezelfde eisen voldoen. Een studio, een zorgwoning of een ingerichte hoek in een appartement ontsnapt er dus niet aan omdat de ruimte klein is.

Welk debiet uw keuken precies moet halen en welke minima en maxima daarop staan, leest u in de ventilatiedebieten per ruimte.

De kern: een dampkap is intensieve ventilatie

EPB kent twee vormen van ventileren, en de dampkap staat aan de verkeerde kant van die lijn.

Basisventilatie, ook hygiënische ventilatie genoemd, is continu, 24 uur op 24, minimaal en gecontroleerd ventileren. Dat is de vorm waarop de eis staat.

Intensieve ventilatie is kortstondig een grote hoeveelheid lucht verversen. EPB-Pedia noemt de dampkap daar uitdrukkelijk als voorbeeld van, naast het openzetten van een raam of deur.

De formulering in de bron is dan ook ondubbelzinnig: een dampkap is in principe bedoeld als intensieve ventilatie en geldt niet als basisventilatie. Hij voert kortstondig de dampen en geuren af die bij het koken ontstaan. Een toestel dat pas werkt wanneer u erop drukt, ventileert uw keuken niet gedurende de vijftien uur per dag dat er niemand kookt.

Het bredere onderscheid tussen deze twee vormen staat uitgewerkt in hygiënische ventilatie.

De drie manieren om een keuken te ventileren

Die derde rij is de smalle weg. Een dampkap kán in aanmerking komen als basisafvoer voor natuurlijke of vrije afvoer, maar dan moet hij aan dezelfde eisen voldoen als een natuurlijk afvoerkanaal. Dat is geen formaliteit; het is een set eisen waar een gemiddelde keukendampkap niet aan voldoet.

Wat “dezelfde eisen als een natuurlijk afvoerkanaal” concreet inhoudt

Een natuurlijk afvoerkanaal moet aan de volgende eisen voldoen:

• gedimensioneerd zijn voor een maximale luchtsnelheid van 1 m/s;
• hoofdzakelijk verticaal lopen;
• uitmonden boven het dak;
• een netto doorsnede hebben van minimaal 5 cm;
• bestand zijn tegen de thermische, mechanische en chemische werkingen en de vochtigheid waaraan het wordt blootgesteld.

Daar wringt het meestal. De doorsnee-dampkap wordt met een korte, grotendeels horizontale buis door de gevel gestoken. Zo’n opstelling voldoet niet aan “hoofdzakelijk verticaal” en niet aan “uitmonden boven het dak”, en telt dus niet als basisafvoer.

Daar staat één belangrijke uitzondering tegenover, en die is de moeite waard om te kennen. Bij gebruik van een ventilator met nalooptijd is er sprake van mechanische afvoer. In dat geval vervallen de eisen “hoofdzakelijk verticaal” en “uitmonding boven het dak”, en is een horizontaal afvoerkanaal door de muur wel toegestaan. Dat is in de praktijk vaak de bruikbare oplossing voor een keuken in een appartement of tegen een buitengevel.

Bij natuurlijke afvoerkanalen komen daar nog aanbevelingen bij: hoogstens 30° afwijking van de verticale wanneer er geen ventilator met nalooptijd is, geen sterke krommingen of plotse verwijdingen, en isolatie waar het kanaal door onverwarmde ruimten loopt. Er is bovendien een uitdrukkelijke aanbeveling om over de volledige lengte van een natuurlijk afvoerkanaal waarin een keuken uitmondt geen andere ruimten dan keukens te laten uitmonden. Geen wettelijk verbod, maar wel een advies dat u zich in geurhinder zult herinneren.

De recirculatiedampkap telt sowieso niet mee

Nog een misverstand dat we vaak tegenkomen. Een recirculatiedampkap voert geen lucht af naar buiten en is niet aangesloten op het ventilatiesysteem; hij filtert de lucht en blaast ze in de ruimte terug. Zo’n toestel verplaatst vocht en geuren, het verwijdert ze niet. Het kan per definitie geen afvoervoorziening zijn.

Voor het ventilatieprestatieverslag maakt het overigens wel uit welk type u plaatst. Het kwaliteitskader onderscheidt uitdrukkelijk: geen dampkap, recirculatiedampkap, dampkap met afvoer naar buiten met geïntegreerde ventilator, dampkap met afvoer naar buiten met externe ventilator maar onafhankelijk van het ventilatiesysteem, en dampkap met afvoer naar buiten die op het ventilatiesysteem is aangesloten. Die interactie hoort bij de prestaties die de ventilatieverslaggever rapporteert, naast akoestiek en luchtfiltering. Wat er in dat verslag staat, leest u in de ventilatieverslaggever.

Wanneer een dampkap wél verplicht is

Er is geen algemene verplichting om een dampkap te plaatsen. Er is precies één uitzondering, en die is scherp afgebakend: in woongebouwen met een open keuken en ventilatiesysteem A. Die verplichting staat in NBN D50-001, § 4.2, opmerking 2.

Buiten die situatie is de dampkap dus een comfortkeuze, geen verplichting. Welk systeem u kiest en wat dat verder oplegt, staat in systeem A, B, C of D.

Het praktische advies van EPB-Pedia

De bron geeft bij de keuken enkele adviezen die geen eis zijn, maar die in de praktijk het verschil maken tussen een systeem dat gebruikt wordt en een systeem dat na drie weken uitgezet blijft:

• Binnenkeukens zonder buitenvensters of buitendeuren krijgen best een systeem dat intensieve ventilatie van minimaal 200 m³/h toelaat.
• De bewoner wil in de praktijk kunnen terugregelen tussen een hoog debiet bij de kookstand en een laag onderhoudsdebiet van bijvoorbeeld 20 tot 30 m³/h. Dat vraagt een dampkap die continu in werking is en een extra lage stand heeft. Let op: EPB-Pedia zegt er zelf bij dat dat type regeling zeker niet standaard beschikbaar is op alle dampkappen. Vraag het dus expliciet bij uw keukenleverancier, en niet nadat de keuken besteld is.
• Geluidsoverlast verdient extra aandacht. Een dampkap die op een lage stand continu moet draaien en daarbij hoorbaar is, wordt uitgezet.
• U kunt zowel werken met een dampkap met eigen ventilator als met een motorloze dampkap met een ventilator verderop in het afvoerkanaal. Die tweede oplossing lost het geluidsprobleem vaak op.

Waarom deze keuze in het voorontwerp hoort

Alles wat hierboven staat, gaat over een kanaal: waar het loopt, hoe het loopt, waar het uitkomt. Dat zijn beslissingen die op plan genomen worden, niet tijdens de keukenmontage. Wie pas bij de plaatsing van de keuken ontdekt dat er geen verticaal kanaal voorzien is, staat voor de keuze tussen een tweede afvoer bijmaken of een ventilator met nalooptijd inbouwen.

Precies daarom bestaat het ventilatievoorontwerp, dat bij nieuwbouw en bij een ingrijpende energetische renovatie van een woning klaar moet liggen vóór de start van de werken. Wat daarin hoort, leest u in het ventilatievoorontwerp.

Ook vakgenoot mijnepb.be behandelt dit onderwerp, in een artikel over ventilatie via de dampkap.

Wij bekijken bij het voorontwerp welke keukenoplossing bij uw kanaalopbouw past, en meten na de werken het effectieve debiet. Dat traject verzorgen wij via onze ventilatieverslaggeving. Loop de offerte-configurator door of neem contact op met uw keukenplan.