Vrijstellingen in 2026: wat er geldt en wat er niet gepubliceerd is

Rond de jaarwisseling duikt telkens dezelfde vraag op: welke vrijstellingen zijn er dit jaar bijgekomen? Voor 2026 is het antwoord kort en ongewoon: EPB-Pedia publiceert geen vrijstellingenbesluit voor 2026. De officiële pagina met wijzigingen voor bouwaanvraagjaar 2026 bevat vier punten, en geen van de vier gaat over een vrijstelling. Er is voor 2026 zelfs helemaal geen rubriek EPB-eisen en geen nieuwe eisentabel.

Dat maakt dit artikel eerder een stand van zaken dan een nieuwsbericht. We zetten hieronder op een rij wat er in 2026 wél aan vrijstellingen bestaat, en welke twee nieuwe vrijstellingen goedgekeurd zijn maar pas op 1 januari 2027 in werking treden.

Dit artikel gaat over woningbouw. Een aantal van de genoemde vrijstellingen slaat uitdrukkelijk op industrie of landbouw; dat staat er telkens bij.

Wat EPB-Pedia voor 2026 wél vermeldt

Exact vier wijzigingen, verdeeld over twee rubrieken:

• de aangepaste berekening van het installatierendement bij een warmtekrachtkoppeling;
• sterk geventileerde kelders die voortaan als buitenomgeving tellen;
• de indicatieve warmteverliesberekening op de startverklaring en het EPC Bouw;
• de uiterste indiendatum van de EPB-aangifte, van 5 naar 6 jaar.

Geen enkele daarvan versoepelt een eis of stelt iemand vrij. Het volledige overzicht met de overgangsregels staat in de EPB-wijzigingen van 2026, en de eisen per situatie in de EPB-eisen per vergunningsdatum.

Los daarvan kondigde de Vlaamse Regering op 17 juli 2026 aan dat de maximale boete voor het niet naleven van de EPB-eisen bij nieuwbouw zou zakken van 25 naar 10 euro per m³, het bedrag dat bij renovaties vandaag al geldt. Ook dat is geen vrijstelling, en de wijziging is bovendien nog niet definitief goedgekeurd. Er is geen datum van inwerkingtreding gepubliceerd.

De vrijstellingen die in 2026 gelden

Er bestaan drie soorten, en ze worden vaak door elkaar gehaald.

1. Vrijstelling van de EPB-plicht zelf. Voor bouwaanvragen vanaf 2 januari 2022 geldt onder meer:

Dat laatste geval komt in woningbouw vaker voor dan gedacht: een interne verbouwing waarbij een architect nodig is omdat er een dragende wand uitgaat, terwijl de buitenschil en de installaties ongemoeid blijven. Meer situaties staan in ben ik EPB-plichtig en in de grens van 50 vierkante meter.

2. Algemene uitzonderingen op de eisen, voor erfgoed. Die gelden automatisch, zonder aanvraag, en verschillen per categorie. Bij renovatie van beschermde monumenten en gebouwen in een beschermd landschap, stads- of dorpsgezicht geldt een vrijstelling van de maximale U-waarden voor alle constructieonderdelen behalve daken en vloeren, plus een vrijstelling van de ventilatie-eisen. Bij renovatie van gebouwen die vastgesteld zijn in de inventaris van bouwkundig erfgoed is de vrijstelling smaller: enkel de gevelonderdelen die zichtbaar zijn vanaf de openbare weg, en de luchttoevoereisen in de ruimten waar alleen die zichtbare ramen vervangen worden.

Twee harde begrenzingen daarbij. Deze vrijstellingen gelden enkel bij renovatie, nooit bij uitbreiding, gedeeltelijke herbouw of ingrijpende energetische renovatie, een functiewijziging groter dan 800 m³ inbegrepen. En voor de tweede categorie geldt: enkel vastgesteld bouwkundig erfgoed. Staat uw pand louter in een wetenschappelijke inventaris, dan geldt er niets. De volledige uitwerking staat in beschermd erfgoed en EPB.

3. Individuele uitzonderingen bij het VEKA. Die vraagt u zelf aan, binnen 9 maanden na het verlenen van de vergunning en vóór de start van de werken, op straffe van onontvankelijkheid. Ze kunnen nooit slaan op de E-peileis of op de eis rond hernieuwbare energie: die twee zijn niet vrijstelbaar.

De valkuil die het meeste geld kost

Algemene en individuele uitzonderingen vragen in de EPB-software tegengestelde handelingen, en wie ze verwisselt, produceert een boete uit het niets.

Bij een algemene uitzondering voert u het vrijgestelde onderdeel juist niet in, ook al werd het vernieuwd. EPB-Pedia zegt daar letterlijk over de erfgoedvrijstellingen: voor de vrijgestelde ruimten mag u rapporteren dat er geen ramen vervangen zijn, anders genereert de software onterecht een boete.

Bij een individuele uitzondering doet u het omgekeerde: u voert het onderdeel wel in, as-built, zoals het werkelijk werd uitgevoerd. De software berekent dan een boete, maar het VEKA legt die niet op omdat de uitzondering is toegestaan.

Twee dingen die allebei uitzondering heten, twee tegengestelde manieren van invoeren. Dit is een van de plaatsen waar een verslaggever die het dossierverleden niet kent, het snelst fout gaat.

Wat er wél verandert, en pas vanaf 2027

Twee nieuwe vrijstellingen zijn goedgekeurd, maar ze gelden voor vergunningen of meldingen vanaf 1 januari 2027. Voor uw dossier van 2026 verandert er dus niets.

Alleenstaande zorgwoningen kleiner dan 50 m² worden vanaf 1 januari 2027 volledig vrijgesteld van de EPB-plicht. De motivering: de eisen blijken moeilijk toepasbaar voor kleinschalige en vaak tijdelijke zorgwoningen, en de rekenmethodiek is niet afgestemd op zeer kleine gebouwen. Voor vergunningen en meldingen van 2 januari 2022 tot en met 31 december 2026 blijft de oude regeling gelden: zo’n zorgwoning is wél EPB-plichtig, ook als het plaatsen geen architect vergt, met binnen die plicht enkel een vrijstelling van de S-peileis en van de eis op oververhitting. Een zorgwoning met melding in 2026 is dus volledig EPB-plichtig.

Gedeeltelijke herbouw van beschermde gebouwen wordt vanaf 1 januari 2027 algemeen vrijgesteld van de S-peileis. Aanleiding: zeer ingrijpende werken via gedeeltelijke herbouw leiden soms tot nieuwbouweisen op erfgoedgebouwen, en uit de uitzonderingsaanvragen blijkt dat het S-peil daar door erfgoedrestricties niet haalbaar is. Voor vergunningen tot en met 31 december 2026 blijft de oude weg gelden: per dossier een individuele uitzondering aanvragen bij het VEKA.

Beide zijn goedgekeurd maar nog niet in werking. Merk daarbij op dat EPB-Pedia op dit moment geen pagina “EPB-wijzigingen vanaf 2027” heeft: het jaaroverzicht loopt tot en met 2026. Wie vandaag over 2027 leest, leest softwaredocumentatie, geen gepubliceerd jaaroverzicht. Andere 2027-punten die circuleren, zoals de uitgebreide vragen over energiemeters en het inrekenen van batterijopslag, dragen in de bron uitdrukkelijk de vermelding dat ze nog niet goedgekeurd zijn.

De datum op uw vergunning beslist

De grondregel blijft ongewijzigd: de datum van de bouwaanvraag of melding bepaalt welke eisen en welke vrijstellingen gelden, niet de datum van de werken en niet de datum van de aangifte. Een dossier dat in december 2026 wordt ingediend, valt onder de regels van 2026, ook als de werken pas in 2028 starten. Dat maakt de keuze van uw indieningsmoment bij deze twee nieuwe vrijstellingen tot een reële afweging.

Ook vakgenoot mijnepb.be behandelt dit onderwerp, op mijnepb.be/vrijstellingenbesluit-2026-epb. Het officiële overzicht staat bij EPB-Pedia van de Vlaamse overheid.

Laat nakijken of u onder een vrijstelling valt

Vrijstellingen zijn zelden zo ruim als ze klinken en zelden zo smal als bouwheren vrezen. De winst zit in de precieze afbakening: welke categorie, welke aard van de werken, welke vergunningsdatum, en welke onderdelen precies vrijgesteld zijn.

Wij toetsen uw project aan de volledige lijst van uitzonderingen, dienen waar zinvol de individuele aanvraag bij het VEKA in binnen de termijn van 9 maanden, en zorgen dat de invoer in de software bij uw type uitzondering past. Wat die begeleiding inhoudt, leest u bij EPB-verslaggeving.

Vermoedt u dat uw dossier onder een vrijstelling valt, leg het ons dan voor via de offertepagina voor u de vergunning aanvraagt. Na de vergunning liggen de regels vast.