Netto-energiebehoefte: wat het betekent en of er nog een eis op staat

De netto-energiebehoefte is een van die begrippen die u in offertes, verkoopsbrochures en oude studiedocumenten tegenkomt zonder dat er ooit bij staat wat het is. Nochtans is het het meest eerlijke getal in het hele EPB-verhaal: het zegt hoeveel warmte uw woning nodig heeft, los van de vraag hoe goed of hoe slecht uw ketel of warmtepomp is.

Dit artikel gaat over woningbouw, en dan vooral over nieuwbouw van wooneenheden. Voor niet-residentiële gebouwen en industrie werkt de rekenmethode anders en gelden andere eisen.

Wat de netto-energiebehoefte is

De officiële definitie van EPB-Pedia is verrassend zuiver. De netto-energiebehoefte voor verwarming is de energie die nodig zou zijn om het beschermd volume gedurende een bepaalde periode op binnentemperatuur te houden, bij gebruik van een installatie met systeem- en opwekkingsrendement 1.

Dat laatste is de kern. Rendement 1 bestaat niet in de werkelijkheid. Het is een rekenkundige aanname die uw installatie tijdelijk perfect maakt, zodat wat overblijft alleen nog over het gebouw zelf gaat: de schil, de compactheid, de oriëntatie, de luchtdichtheid. Daarom wordt de netto-energiebehoefte ook wel de warmtevraag genoemd.

Het getal wordt uitgedrukt in kilowattuur per vierkante meter bruikbare vloeroppervlakte. Die noemer is belangrijk: het is geen absoluut verbruik, maar een verbruik per vierkante meter, waardoor een grote en een kleine woning met elkaar te vergelijken zijn.

Waaruit ze wordt opgebouwd

De berekening gebeurt per energiesector en per maand. Voor elke maand worden de verliezen en de winsten tegen elkaar afgewogen, en wat overblijft is de behoefte van die maand. De som van de twaalf maanden geeft het jaarcijfer.

Aan de verlieszijde staan twee posten:

• transmissieverliezen, dus de verliezen door de scheidingsconstructies naar de buitenomgeving, naar aangrenzende onverwarmde ruimten en naar de bodem. Ze worden bepaald door de isolerende kwaliteit van de constructiedelen en door de koudebruggen. Hoe hierover gerekend wordt, staat in bouwknopen;
• ventilatieverliezen, waarbij EPB-Pedia een onderscheid maakt dat in de praktijk vaak door elkaar loopt. De bewuste verliezen horen bij de basisventilatie die u nodig hebt voor een gezond binnenklimaat. De onbewuste verliezen zijn in- en exfiltratie via minder luchtdichte constructiedelen en detailaansluitingen.

Aan de winstzijde staan er ook twee:

• de nuttige zonnewinst, de passieve zonne-energie die via de beglazing binnenkomt. Let op het woord nuttig: een teveel aan zonne-energie in de zomer wordt niet als nuttig beschouwd, omdat het in de praktijk tot actieve koeling leidt;
• de nuttige interne winst door apparaten, verlichting en de bewoners zelf. Die wordt niet gemeten maar forfaitair ingerekend, afhankelijk van het volume van de energiesector.

Tussen die winsten en verliezen staat nog een derde grootheid: de benuttingsfactor van de warmtewinsten. Die houdt rekening met de effectieve thermische massa van de constructie. Een zware constructie kan een warmtewinst opslaan en later afgeven; een lichte constructie laat diezelfde winst grotendeels ongebruikt weglopen. Hoe hoger de thermische massa, hoe hoger de benuttingsfactor, en hoe lager de netto-energiebehoefte.

Er zit één afkapping in de formule die de moeite is om te kennen. Wordt de verhouding tussen de maandelijkse warmtewinsten en de maandelijkse warmteverliezen groter dan of gelijk aan 2,5, dan wordt de netto-energiebehoefte van die maand op nul gezet. In een goed geïsoleerde woning is dat in de zomermaanden gewoon het geval.

Hoe ze zich verhoudt tot het E-peil

De netto-energiebehoefte is een tussenresultaat in de E-peilberekening, geen concurrent ervan. De volgorde is als volgt.

Dat verklaart waarom twee woningen met een identiek E-peil totaal verschillend kunnen aanvoelen en verbruiken. De ene haalt haar E-peil met een matige schil en een uitstekende warmtepomp, de andere met een zeer goede schil en een eenvoudiger installatie. De eerste heeft een hoge netto-energiebehoefte, de tweede een lage. Wie na tien jaar een installatie vervangt, merkt dat verschil in zijn factuur; wie enkel naar het E-peil keek, niet.

Dezelfde redenering verklaart waarom zonwering twee kanten op kan werken. Zonwering verlaagt altijd het risico op oververhitting, maar het effect op het E-peil kan positief of negatief zijn. Minder zonnewinst in de zomer betekent minder kans op actieve koeling en dus een lager E-peil; minder zonnewinst in de winter betekent een hógere netto-energiebehoefte voor verwarming en dus een hoger E-peil. Welk effect doorweegt, hangt af van de rest van het gebouw en is niet vooraf te zeggen. Meer over dat evenwicht leest u in g-waarde van beglazing en zonwering.

Staat er nog een aparte eis op? Nee

Dit is het punt waarop veel oudere informatie op het internet nog steeds fout zit. Er heeft een aparte eis op de netto-energiebehoefte bestaan, maar die is verdwenen.

Let op het toepassingsgebied van de oude eis: hij gold uitsluitend voor nieuwbouw of gelijkwaardige werken van woongebouwen, en werd afgetoetst per wooneenheid. Renovaties vielen er niet onder, en niet-residentiële gebouwen evenmin.

Zoals bij bijna elke EPB-regel hangt dit aan de datum van uw vergunningsaanvraag of melding, niet aan de startdatum van de werken. Een dossier met een aanvraag uit 2016 dat pas later werd uitgevoerd, draagt die eis dus nog steeds.

Ook bij een ingrijpende energetische renovatie geldt er geen eis op de netto-energiebehoefte, net zomin als een S-peileis, een K-peileis of een oververhittingseis.

Wat de rol van het S-peil daarin is

De eis is niet zomaar geschrapt. Ze is voor woningbouw in de praktijk opgevolgd door het S-peil, dat sinds bouwaanvragen vanaf 2018 bestaat en dezelfde vraag stelt: hoe goed presteert de schil op zichzelf?

Het S-peil gebruikt daarvoor een eigen, aangepaste energiebehoefte. Het verschil met de gewone netto-energiebehoefte is scherp afgelijnd:

• het S-peil rekent wél de verliezen naar aangrenzende verwarmde ruimten mee, met een reductiefactor van 0,2 voor het kleinere temperatuurverschil. Dat betekent dat u ook de gemene muren moet invoeren, wat voor het E-peil niet nodig is;
• aan de ventilatiezijde telt het S-peil alleen in- en exfiltratie mee. De verliezen door hygiënische ventilatie blijven buiten beschouwing, omdat de samenstelling van de schil daar geen invloed op heeft;
• aan de winstzijde telt het S-peil wel de zonnewinsten mee, op dezelfde manier als bij het E-peil, maar niet de interne warmtewinsten, want ook die worden niet door de schil bepaald.

Wat de peilen onderling betekenen en welk peil op welk gebouw staat, staat in E-peil, S-peil en K-peil.

Wat u eraan kunt doen

De hefbomen die EPB-Pedia opsomt om de netto-energiebehoefte te drukken, zijn allemaal ontwerpbeslissingen, en dus beslissingen die u vroeg moet nemen:

• beter thermisch isoleren;
• compacter bouwen, dus minder verliesoppervlak per kubieke meter beschermd volume;
• warmtewinsten optimaal benutten, door in te spelen op de oriëntatie en de bezonning;
• ventilatieverliezen beperken, zowel de bewuste via het ventilatiesysteem als de onbewuste door luchtdicht te bouwen.

Die laatste is de enige die u pas op de werf kunt hardmaken, en meteen ook de enige die u kunt meten in plaats van aannemen. Dat gebeurt met een blowerdoortest.

Ook vakgenoot mijnepb.be behandelt dit onderwerp, in een artikel over de netto-energiebehoefte.

Wilt u weten waar de warmtevraag van uw ontwerp vandaan komt en welke ingreep het meeste oplevert, dan rekenen wij dat door in onze EPB-verslaggeving. Loop de offerte-configurator door of neem contact op met uw plannen.